Nieuwe versie ISO 9001 in 2026

ISO-normen worden met enige regelmaat herzien. Voor ISO 9001 is dat steeds ongeveer eens in de 7 jaar geweest, dus een opvolger van de 2015-versie hadden we al een paar jaar geleden mogen verwachten. Maar nu is het dan zover: naar verwachting verschijnt ISO 9001:2026 in september. Een vergevorderd concept is echter al beschikbaar en wij nemen je mee in de veranderingen die we daarin ontdekten.

Zijn de veranderingen spectaculair? Dat niet (al doen organisaties die trainingen verkopen alsof dat wel zo is). Dat veranderingen eerder verduidelijkingen en aanscherpingen zijn dan fundamenteel, was te verwachten. Tot nu toe is het namelijk altijd zo geweest dat er een aangescherpte versie volgde op een versie die een wezenlijk andere opzet had. Zo’n andere opzet had de huidige versie, die uit 2015.

Zijn de veranderingen interessant of nuttig? Dat wel (in de meeste gevallen). Omdat het verstandig is er kennis van te nemen wanneer je ISO 9001 gecertificeerd bent, sommen wij hieronder de meest opvallende veranderingen in de eisen op. Er is ook het nodige veranderd in formuleringen, en sommige zinnen en alinea’s zijn verplaatst, maar dat laten we onbesproken.

Nieuw & cool: uitleg over de eisen

Er is een verandering in de norm, die overigens los staat van de eisen, waarover wij erg enthousiast zijn. Bijlage A wordt gebruikt om een toelichting te geven op de norm. In de vorige versie zat er in deze bijlage veel verklaring in over de veranderingen ten opzichte van de vorige versie. In de 2026-versie heeft de bijlage een upgrade ondergaan en zij bevat nu per paragraaf een toelichting! Er wordt uitgelegd wat het belang is van een eis, wat ermee bedoeld wordt en welk doel het dient. Dat laat geregeld evengoed nog ruimte voor verwarring. Desondanks is het een hele fijne verandering. Verwacht hier overigens geen pasklaar stappenplan: het blijft een norm en die schrijft geen werkwijzen voor.
Lezen dus, die bijlage!

Enkele wijzigingen in de terminologie

Tot en met deze nieuwe versie van de norm was je genoodzaakt om voor de definitie van termen ISO 9000 (aan te schaffen en) te raadplegen. Sinds enige tijd kan dat overigens ook online op www.iso.org/obp. Maar nu staan diverse definities gewoon in hoofdstuk 3 van ISO 9001. Twee kanttekeningen daarbij. Ten eerste: de definities in ISO 9001:2026 zijn op diverse plaatsen nét anders dan in ISO 9000. Meestal is dat vooral onhandig, maar niet wezenlijk. Wel wezenlijk is dat het begrip ‘eis’ nu in ISO 9001 is gedefinieerd zonder de onuitgesproken verwachtingen van klanten. De tweede kanttekening is dat het verrassend is dat het centrale woord ‘kwaliteit’ nou net níet gedefinieerd wordt…

In 2015 is ‘gedocumenteerde informatie’ als verzamelterm in ISO 9001 geïntroduceerd. Er worden documenten mee bedoeld die leidend zijn voor wat er dient te gebeuren (beleid, procedures en zo). En documenten, of andere manieren van vastleggen, die laten zien dat iets (op een bepaalde manier) gedaan is. Bij dat laatste soort documenten staat in de nieuwe versie veel consequenter dat aantoonbaarheid het doel is. En bij het eerste soort dat de documentatie ook gebrúikt moet worden. Het zijn details, maar ze maken duidelijk dat dit soort eisen een doel dienen dat groter is dan ‘op papier hebben staan’.

Bedoeling explicieter

Het explicieter zijn over het doel van de eisen komt op meer plaatsen voor dan alleen bij gedocumenteerde informatie en in bijlage A.

Zo wordt in de paragraaf over het plannen van wijzigingen (6.3) zowel het doel als het beoogde effect vermeld. Het doel is dat veranderingen effectief geïmplementeerd worden. Het effect ervan moet zijn dat de beoogde resultaten (dus: de organisatiedoelen) bereikt worden. In lijn daarmee is het lijstje van onderwerpen die de organisatie in overweging moet nemen uitgebreid. Er moet nu onder meer óók nagedacht worden over hoe de effectiviteit van de wijziging zal worden vastgesteld en hoe het resultaat ervan zal worden beoordeeld.

Ook bij interne audits is er meer aandacht voor het doel. Dat moet nu namelijk voor iedere interne audit worden gedefinieerd. (Dit is onze tip 5 voor de voorbereiding van audits; zie onze downloadserie over Betere interne audits.)

En in hoofdstuk 10, Verbetering, is toegevoegd dat bij de te nemen acties ook aan het verbeteren van processen moet worden gedacht, niet alleen aan het verbeteren van producten en diensten. Overigens is het hele hoofdstuk geherstructureerd. Grotendeels is dat tekstuele verschuiving en herformulering. Interessant is dat het lijstje met bronnen voor continue verbetering is uitgebreid met de resultaten van monitoring en meten van data en informatie. Niet echt een verandering van de eisen, maar wel zo duidelijk en het sluit weer een verbetercirkel.

Nieuw & interessant: ethisch gedrag

De directie krijgt er in het kader van kwaliteit een culturele verantwoordelijkheid bij. Op een paar plaatsen staat nu iets over het ‘bevorderen van een kwaliteitscultuur en ethisch gedrag’ (namelijk in de hoofdstukken 5.1 Leiderschap en betrokkenheid, 7.1.4 Omgeving voor de uitvoering van processen en 7.3 Bewustzijn).
Daarmee erkent ISO 9001:2026 (eindelijk expliciet) dat de cultuur in een organisatie een essentiële voorwaarde is voor kwaliteit en continue verbetering. Met de consistente toevoeging van de term ethisch gedrag legt de norm een impliciete koppeling met de verwachtingen van de belanghebbenden. Een van de kenmerken van ethisch handelen is immers dat er niet alleen vanuit eigenbelang wordt gehandeld.

Risico’s en kansen gescheiden

In de 2015-versie was voor het eerst de eis opgenomen dat organisaties na moeten denken over strategische risico’s en kansen. Blijkbaar werd dat niet goed genoeg begrepen en/of in de praktijk gebracht, want er is het nodige tekstueel aangescherpt.

Om te beginnen staat er in de 2026-versie expliciet in de eisen dat risico’s en kansen moeten worden vastgesteld, geanalyseerd en geëvalueerd. Dat is duidelijker dan het algemene ‘in overweging nemen’ dat in de vorige versie stond. Ook is expliciet gemaakt dat het risico’s en kansen betreft rond:

• het consistent kunnen leveren van producten en diensten die voldoen (aan de eisen van de klanten), en
• het verhogen van klanttevredenheid.

Ook hier zie je trouwens dat het doel van een eis wordt benoemd.

Verder is het behulpzaam dat in de toelichtende opmerkingen over risico’s is vermeld dat het óók gaat over risico’s rond het kunnen acteren op grote verstoringen. Business continuity management dus. En bij kansen zijn diverse manieren genoemd waarop kansen benut kunnen worden. Samenvattend: nieuwe producten/diensten, nieuwe werkwijzen en nieuwe markten.
De eisen als zodanig zijn overigens in essentie niet anders dan ze waren.

Tot slot nog even aandacht voor een tekstueel opvallende verandering. Risico’s en kansen staan niet meer samen in één paragraaf, maar ieder in hun eigen. Dat voegt niets toe: de tekst in beide paragrafen is identiek op de toelichtingen in de opmerkingen na.

Erkenning van de netwerkorganisatie

Leveranciers (‘externe aanbieders’ in 9001-taal) werden door ISO 9001 altijd beschouwd als precies dat: organisaties of personen die iets aan de eigen organisatie leveren. De eigen organisatie levert dat dan (eventueel na ook zelf nog bewerkingen te hebben gedaan) aan de klant. De praktijk is natuurlijk anders: zzp’ers en organisaties als bezorgdiensten leveren zélf aan de klant. Een korte toevoeging in ISO 9001:2026 aan de eisen doet daar recht aan. Het is nu ook verplicht dat de organisatie aan leveranciers duidelijk maakt hoe zij zich moeten gedragen tijdens de interactie met klanten en andere belanghebbenden.

Accenten bij de directiebeoordeling

Bij de eisen voor de directiebeoordeling vallen twee punten op. Ten eerste is toegevoegd dat als input moet worden meegenomen wat de veranderingen zijn in ‘eisen en verwachtingen die belanghebbenden aan het kwaliteitssysteem stellen’. Ten tweede is de output meer in lijn gebracht met andere managementsysteemnormen. Er wordt nu niet meer geëist dat er ook acties uit de beoordeling (kunnen) komen; het gaat nu alleen nog om beslissingen.

Wat moet je nu anders doen voor ISO 9001:2026 – praktische consequenties

Wanneer je organisatie al naar de geest van ISO 9001 werkt, zul je niet veel dingen erbij of heel anders hoeven doen. Zit ze (op sommige onderdelen) wat meer op de letter, dan is er ook meer werk aan de winkel. Zorg in elk geval dat de twee grotere toevoegingen aan de eisen (de kwaliteitscultuur en de organisatiewijzigingen) expliciet aandacht krijgen.

• Start een discussie, te beginnen bij de directie en het management over de gewenste kwaliteitscultuur. Zij moeten immers een kwaliteitscultuur die gestoeld is op ethisch handelen uitdragen en bevorderen.
• Zorg dat bij wijzigingen in de organisatie vooraf ook over effect en evaluatie wordt nagedacht.

Let verder op de subtiele, maar belangrijke toevoegingen bij de eisen voor het communiceren met leveranciers, voor interne audits en voor de directiebeoordeling.

Pro-tip: lees bijlage A en gebruik de informatie daaruit bij het uitleggen waarom onderwerpen belangrijk zijn om goed te regelen.